İyi cevap, çoğu zaman iyi soruyla başlar
Yapay zekâ araçları çocuklar için ilk bakışta çok etkileyici görünebilir. Bir soru yazılır ve saniyeler içinde uzun bir cevap gelir. Fakat bu hız bazen yanıltıcıdır. Cevabın uzun olması doğru olduğu anlamına gelmez; hatta çocuklar için gereğinden uzun cevaplar konuyu daha da karıştırabilir. Bu yüzden çocuklara öğretilmesi gereken ilk becerilerden biri doğru soru sormaktır.
Doğru soru sormak, teknik adıyla prompt yazmak, çocuklara karmaşık bir mühendislik konusu gibi anlatılmamalıdır. Temel fikir basittir: ne istediğini açık söyle, kime göre cevap istediğini belirt, cevabın nasıl görünmesini istediğini anlat ve gerekirse örnek ver. Bu dört adım çocukların yapay zekâdan daha anlaşılır cevap almasını sağlar.
Kısa ama eksik olmayan sorular
Çocuklar genellikle yapay zekâya "bana uzayı anlat" gibi çok geniş sorular sorar. Bu kötü bir başlangıç değildir; merakın doğal halidir. Fakat eğitimde bu soruyu birlikte geliştirmek gerekir. Örneğin "9 yaşındaki bir çocuğun anlayacağı şekilde, gezegenleri üç maddede anlat" sorusu çok daha kullanışlıdır. Aynı konu korunur ama cevap çocuğun yaşına, ihtiyacına ve dikkat süresine uygun hale gelir.
Burada çocuğa "detay ver" demek yerine küçük bir kontrol listesi sunmak daha iyi çalışır:
- Konu ne?
- Cevabı kim okuyacak?
- Cevap kısa mı uzun mu olsun?
- Örnek ister misin?
- Madde madde mi, hikaye gibi mi anlatılsın?
Bu liste birkaç uygulamadan sonra doğal alışkanlığa dönüşür.
Çocuklara uygun prompt örnekleri
Çocuklarla çalışırken örnekler çok belirleyicidir. Soyut anlatım yerine aynı sorunun farklı versiyonlarını göstermek daha etkili olur.
Zayıf soru: Bana yapay zekâyı anlat.
Daha iyi soru: Yapay zekâyı 10 yaşındaki bir çocuğa, günlük hayattan üç örnekle açıklar mısın?
Zayıf soru: Ödevimi yap.
Daha iyi soru: Bu matematik problemini çözmeden önce bana hangi adımları düşünmem gerektiğini anlatır mısın?
Zayıf soru: Hikaye yaz.
Daha iyi soru: Bir ormanda geçen, kahramanı meraklı bir çocuk olan kısa bir macera hikayesi için üç farklı fikir önerir misin?
Bu örneklerde önemli fark şudur: çocuk yapay zekâdan kendi yerine işi yapmasını değil, düşünmesine yardımcı olmasını ister.
Cevabı kontrol etmeyi öğretmek
Prompt eğitiminin yalnızca soru yazmayla sınırlı kalması eksik olur. Çocuk, aldığı cevabı kontrol etmeyi de öğrenmelidir. "Bu bilgi doğru mu?", "Bunu nereden biliyorum?", "Başka bir kaynakla karşılaştırabilir miyim?" gibi sorular eğitimde sık sık tekrar edilmelidir.
Özellikle okul ödevlerinde yapay zekâdan gelen cevabı doğrudan kopyalamak yerine, cevabı anlamak ve kendi cümleleriyle yeniden ifade etmek gerekir. Bu yaklaşım çocuğun öğrenmesini destekler. Yapay zekâ bir kestirme yol değil, düşünmeyi kolaylaştıran yardımcı bir araç olarak konumlanır.
New Academy'de prompt çalışması nasıl yapılıyor?
New Academy'nin Çocuklar İçin Yapay Zekâ Eğitimi'nde prompt konusu küçük egzersizlerle işlenir. Önce çocuklar kendi merak ettikleri soruları yazar. Sonra bu sorular birlikte geliştirilir. Eğitmen, sorunun daha açık, güvenli ve amaca uygun hale gelmesi için yönlendirme yapar. Böylece çocuk hazır kalıp ezberlemez; kendi sorusunu iyileştirmeyi öğrenir.
Programda çocuklardan mükemmel prompt beklenmez. Beklenen şey, soruyu fark ederek geliştirme alışkanlığıdır. Bir çocuk "bana bunu daha kısa anlat" veya "bunu benim yaşım için örnekle açıkla" demeyi öğrendiğinde, yapay zekâyı çok daha bilinçli kullanmaya başlar. Bu küçük alışkanlık, ileride çok daha büyük öğrenme becerilerinin temelini oluşturur.